نمونه درس آزادفارسی متوسطه1از شهرستان کاشمر«به بهانه ی درس4فارسی دهم»

«نگین تخریب»

    خداوند نگاه مهربانش را به زمین دوخت برای ثانیه های پاییزی ،فرشته ای را با سبد سبد، محبت به زمین فرستاد.ستاره ای از جنس سادگی ،در سال ۱۳۴۱در شهر کاشمر،شهر شیر در زنجیر،شهید سید حسن مدرس ،در آغوش خانواده ای مومن به دنیا آمد.که نام اورا علیرضا نهادند.

    دوستان دوران مدرسه ی او ،پس از سال ها ،هنوز وی را با تحرک و جنب و جوش و لبخندی نمکین بر لب ،به خاطر می آورند.دانش آموزی که بیش از سن خود می فهمید.او با بهره گیری از جلسات مذهبی با معارف دینی و اوضاع سیاسی و اجتماعی آشنا گردید.کتابخانه ای در منزل تشکیل داد که بیشتر اعضای آن نوجوانان بودند که تعداد زیادی از آنان ،در جنگ تحمیلی به شهادت رسیدند.

      او به پدر و مادر بسیار احترام می گذاشت و هر کلمه ای که می گفتند ،اجرا می کرد.با شروع جنگ تحمیلی ،علیرضاجزءاولین گروهی بود که از شهرستان کاشمر،به جبهه ها اعزام شد.آن بزرگوار نگین زیبایی بود که در زمینه ی جنگ مین و انفجارات ،گام بر می داشت..فکری خلاق و پویا داشت و جنگ افزار های مورد نیاز را ،طراحی می کرد.بسیاری از بسیجی های زبده از شاگردان او بودند.اگر یک چیز کوچک بلد بود سعی می کرد آن را به دیگران آموزش دهد.برای یادگیری و یاد دادن،کوشا و از بیکاری و اتلاف وقت بیزار بود.

       روز شنبه سیزدهم ،دی ماه شصت و پنج ،به اتفاق دوستانش ،هنگام خنثی کردن بمب در بیرون شهر باختران به سوی معبود خویش شتافت.یاد و نامش را گرامی می داریم و می گوییم :

 نه راز ،نه قصه،نه رویایی دور

تو خورشید زیبایی برای پنجره ی کوچک من

 

خود ارزیابی:

۱-شهید علیرضا عاصمی در دوران نوجوانی چه ویژگی هایی داشت؟

۲-چرا شهید علیرضا عاصمی را نگین تخریب نامیده اند؟

۳-نام شهید چه احساسی در شما ایجاد می کند؟

۴-...........................................................

 

دانش های زبانی و ادبی:

نکته ی اول:

 پنجره ی کوچک          نگین تخریب       مدرسه ی شاهد

        هرگاه دو کلمه به وسیله ی (کسره یا ی )به هم مربوط شوند ،در اصطلاح ترکیب می گویند.

 در دستور زبان فارسی دو نوع ترکیب وجود دارد:

۱-ترکیب وصفی(موصوف+صفت)  ۲-ترکیب اضافی(مضاف+مضاف الیه)

راه شناخت ترکیب وصفی از اضافی:

۱- صفت (تر و ترین )می گیرد ولی مضاف الیه نمی گیرد.۲-بین صفت و موصوف می توان کلمه ی «بسیار»را آورد.۳-(کسره یا ی) بین ترکیب را بر می داریم و به عوض آن ویرگول می گذاریم و در آخر فعل (است یا هستند )می گذاریم اگر جمله معنا داد ترکیب وصفی است وگرنه ترکیب اضافی می باشد.

نکته دوم :

                                «مسلم اول شه مردان علی است.»

     در این مصراع ،شاعر از حضرت علی (ع) تعبیر به «شه مردان» نموده است. نویسندگان و شاعران برای ان که نوشته ی خود را ،زیباتر کنند تا بیشتر در خواننده اثر بگذارد. از چنین تعبیرهایی استفاده می کنند.

مثال:ماه ..................... عروس آسمان

کار گروهی :

۱- نام دو یا سه تن از شهیدان شهر یا محله ی خود را در گروه نام ببرید.

۲-در گروه بررسی کنید تعبیرهای زیر برای چه کسانی به کار برده برده شده است؟

ساقی کوثر :    معمار انقلاب:     سالار شهیدان :   آشپز زاده ی وزیر: 

نوشتن:

۱-برای کلمات زیر تعبیر های مناسب بنویسید.

خورشید:                           شیر:                        آمریکا:

۲- برای هر یک از صفت های زیر ،موصوف مناسبی ،انتخاب کنید.

خوشبو-سفید-سیاه-گرم-بلند-مهربان-هوشمند-ضخیم-خنک-روشن-خصوصی-خوشبخت-زیبا-باهوش-شیرین-سخت-نمکین-مومن-پیروزی

۳-برای هر یک از اسم های زیر،صفت مناسبی ،انتخاب کنید.

نگاه         فرشته         نگین      کاشمر           فکر

۴- ترکیب های وصفی و اضافی را مشخص کنید.

پنجره ی کوچک                        گریه ی امیر        ماه مجلس

کاشف الکل                         نوجوان باهوش       دامن کوهسار

۵-  چرا شهید مدرس را «شیر در زنجیر» نامیده اند ،دریک بند شرح دهید.

۶-در این بیت کدام آرایه ی ادبی به کار رفته است ؟یک ترکیب وصفی و یک ترکیب اضافی بیابید.

رقص شکوفه می زند شاخه ی خشک انتظار 

                                تاب به شاخه می دهد ،ناز نسیم این بهار 

 املا:

- دو کلمه ی «گزار و گذار » را نباید به جای هم به کار برد.زیرا «گزار »به معنای انجام دادن و به جا آوردن است و «گذار » به معنای قرار دادن ،گذاشتن و نهادن است.

-در گذاشتن نقطه و دندانه ،دقت نمایید.

 

 

 

نمونه درس آزادمتوسطه1استان مازندران«به بهانه ی درس 4فارسی دهم»

جشن تیرگان یا تیرماه سیزّه شو

     در گاهشماری (تقویم) طبری ،تیرماه از فصل و خزان و پاییز یعنی آبان ماه است . شب سیزدهم این ماه که به «لال شو» معروف است تبرک و تقدسی خاصی نزد مردم مازندران دارد .

       این  رسم  یادگاری از دلاوری های  مردمان پاک سرشت این مرز و بوم  است وآن  نبرد اصلی ایرانیان و تورانیان است که در مازندران رخ می دهد.در این نبرد افراسیاب تورانی برمنوچهر پادشاه ایران چیره می شود ایرانشهر به خطر می افتد

     آرش تیرانداز، با نهادن جان خود در تیر، مرز ایران و توران را مشخص می کند. بعد ها که مازندرانی ها به آیین زرتشتی روی می آورند بر مبنای این نبرد تاریخی، این واقعه را روز رهایی مازندران از چنگال تورانیان  دانستند و این روز را جشن گرفتند و گرامی داشتند .                                                                                 

      در قدیم مرد میانسال و خوش نامی به نام «شیش دار» عصر روز داوزدهم تیر طبری  به حمام رفته و غسل سکوت می نمود . این سکوت به نشانه ی خویشتنداری  و مقاومت در برابر هوای نفس بود . لباس تمیزی می پوشید و بعد از نماز و صرف شام  به همراه  یک تن دیگر به نان« کیسه دار » در کوچه ها به را افتاده به در خانه ها  می رفتند و با خواندن شعر، از صاحب خانه هدایایی دریافت می کردند.در این شب خانواده ها دور هم  جمع می شدند و تا پاسی از شب ،جشن می گرفتند و حافظ خوانی  می کردند و بچه ها هم در کوچه وبرزن این شعر طبری را می سرودند:                       

     لال اِنه لال  اِ نه ( لال می آید  لال می آید.)                                                                                                                                                     

     پیسه گَنده خوار اِنه  ( کسی که  «پیسه گنده » غذای محلی می خورد می آید.)

     سر خان سِوار اِنه. (سوار اسب سفید می آید.)

     سال اِتا وار اِنه ( سالی یک بار می آید.)

   مه  مار  بِرار  اِنه (برادر مادر می آید.)

   چوخا پَشِلوار اِنه (در حالی که کت و شلوار پشمینه دارد می آید.)

   تندرستی و دلخوشی (صاحب خانه تندرست و دلخوش باشد. )

   فِراونی و فِراونی  (فراوانی باشد فراوانی باشد.)  

      

                    «بازخوانی تاریخ مازندران،‌اسدالله عمادی»   

                                                                                                                                                                           

خودارزیابی

  1- در گاهشماری (تقویم ) طبری تیرماه ، چه تاریخی می باشد؟

   2– چرا مردم مازندران شب «لال شو » را جشن می گیرند؟

   3- چگونه می توانیم آداب و رسوم محلی را حفظ کنیم و از نابودی آن جلوگیری به عمل آوریم؟

  4- ............................................................................................................ ؟

 

      دانش های زبانی و ادبی :

      نکته اول :

     به جمله های زبان طبری وجمله های زبان فارسی دقت کنید:

           مِه مار بِرار اِنه .                   برادر مادرم  می آید.

         قشنگ ریکا اِنه .                 پسر زیبا می آید.

       در زبان طبری بر عکس دستور زبان فارسی ، اول صفت یا مضاف الیه می آید بعد موصوف یا مضاف الیه. مثل جمله طبری «مِه مارِ بِرار اِنه » کلمه «برار» مضافٌ الیه است و کلمه «مار » مضاف می باشدو همچنین جمله « قشنگ ریکا اِنه .» کلمه قشنگ ، صفت است و کلمه «ریکا » موصوف می باشد.

 

   نکته دوم :

   مراسمی مثل :

    نوروزخوانی ، چهارشنبه سوری ، سفره هفت سین ، ‌مارمه (مادرمه )‌،  ونوشه گردی ، لال شو  و .......

 این جشن ها و رسم ها ،روش ها و عادت های زندگی مردم مازندران را نشان می دهد که در اصطلاح به آن « آداب و رسوم مردم مازندران » می گویند. آداب و رسوم هر ملت نشان دهنده ،‌ میزان پیشرفت تمدن و فرهنگ آن ملت می باشد. 

- در نوشتن املا به زبان طبری به نحوه تلفظ و مطابقت آن با شکل نوشتاری دقت شود.

- یکی از راه های تقویت املا به زبان طبری ، عادت به صحبت کردن با این زبان  است.

- باید برای ترویج و به کاربستن لغت های زبان طبری، لغات فراموش شده را در زندگی روزمره به کار گیریم.

 

 کار گروهی :

 1- در مورد نمونه دیگری از آداب رسوم مردم مازندران در کلاس گفت و گو کنید ؟

 2- مراسم جشن تیرگان را به صورت نمایشی در کلاس اجرا نمایید ؟

 3 – درمورد شباهت ها و تفاوت های  زبان طبری و زبان فارسی درکلاس گفت و گوکنید؟

فعالیت های نوشتاری :

   1-جمله های طبری زیر را به فارسی برگردانید

  الف ) مِن قشنگ گل رِ بَچیمه . (                                                                 )

 ب ) اِما عمو  وَچه  هَسته می . (                                                                  )

  2- در مورد پیام دو بیتی زیر توضیح دهید :

    امیر گُته مِه کار چی زار  بَیّه /  مِه پوس کِلا  شال ناهار بَیّه

   کال چَرمه دار زین سوار بَیّه   /  منه پَلی  مال پّلیِم جار بَیّه       (امیرپازواری)

   ( امیر می گفت که کارم ، چه زار شده است ؟ کلاه پوستین من ، ناهار شغال شده است. آنکه چرم خام می پوشید سواربر اسب زین کرده شده است و بستر و خوابگاه من ، تبدیل به رویش علف های هرز شده است.)

 شعر خوانی :‌                           « بهاری خونِش                               بِموئه  ،‌ مَستونه و شاد بِموئه                                                    بِموئه  ها کنه  آباد بموئه

  بموئه ، با برکت سرشار بموئه             

  بِموئه ، سَرخِش پِربار بِموئه

   بموئه ، خِش بموئه ، اردوی بِهار بموئه   

                                                                                      

 « آیین های باستانی ، محسن مجیدزاده »